Krok 1: Poznaj Kartę praw podstawowych
Krok 1: Poznaj Kartę praw podstawowych UE
Karta w ekosystemie innych instrumentów praw człowieka
Karta praw podstawowych UE uzupełnia krajową konstytucję oraz umowy międzynarodowe. Co ważne, nie rozszerza ona zakresu zastosowania praw UE, ani nie nadaje jej nowych kompetencji.
Karta praw podstawowych UE chroni Cię w codziennym życiu w sześciu głównych obszarach. Wybierz kategorię poniżej, aby rozwinąć listę praw i przejść do pełnej treści przepisów w oficjalnych bazach wiedzy.
Godność (Art. 1–5)
Gwarantuje prawo do nienaruszalności godności ludzkiej, prawo do życia, zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Obejmuje również świadomą zgodę pacjenta na zabiegi medyczne oraz zakaz handlu ludźmi.
Wolności (Art. 6–19)
Obejmuje prawo do prywatności, ochronę danych osobowych, wolność wypowiedzi, zgromadzeń i tworzenia stowarzyszeń, wolność sumienia i religii, prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego, prawa do zawarcia małżeństwa, nauki, wolności wyboru zawodu, działalności gospodarczej i własności, a także prawo do azylu oraz ochrony w przypadku wydalenia.
Równość (Art. 20–26)
Zakazuje wszelkiej dyskryminacji (w szczególności ze względu na płeć, rasę, wiek, niepełnosprawność, orientację seksualną, przynależność państwową czy religię). Zakłada równość kobiet i mężczyzn oraz chroni prawa dzieci, osób starszych i osób z niepełnosprawnościami.
Solidarność (Art. 27–38)
Gwarantuje prawa pracownicze (sprawiedliwe warunki pracy, prawo do strajku, ochronę przed nieuzasadnionym zwolnieniem), dostęp do zabezpieczenia społecznego, ochronę zdrowia, ochronę konsumentów i środowiska.
Prawa obywatelskie (Art. 39–46)
Obejmuje prawo do głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego i lokalnych, prawo do dobrej administracji (sprawiedliwe i bezstronne traktowanie przez urzędy UE), dostępu do dokumentów, prawo do skargi do Europejskiego RPO i prawo petycji, swobodę przemieszczania się oraz ochronę dyplomatyczną i konsularną.
Wymiar sprawiedliwości (Art. 47–50)
Gwarantuje prawo do skutecznego środka prawnego i rzetelnego procesu sądowego, domniemanie niewinności, prawo do obrony, zasadę legalności i prawo do pomocy prawnej, zasady proporcjonalności kar oraz zakaz ponownego sądzenia lub karania za ten sam czyn.
Postanowienia ogólne (Art. 51–54)
Czytaj więcej
- Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – oficjalny dokument →
- Podręcznik dotyczący Karty praw podstawowych UE (Unia Europejska) →
- Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej jako żywy instrument. Poradnik dla organizacji pozarządowych (INPRIS) →
- Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej jako żywy instrument. Podręcznik dla prawników (INPRIS, Ośrodek Badań Studiów i Legislacji) →
- Karta Praw Podstawowych na co dzień. Checklista działań strażniczych i rzeczniczych (Fundacja Humanity in Action Polska) →
- Sprawozdanie bazowe na temat możliwości poprawy sytuacji w dziedzinie ochrony praw podstawowych poprzez szersze stosowanie Karty Praw Podstawowych UE w Polsce (Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich) →
- Relying on the EU Charter of Fundamental Rights for Human Rights Litigation. A Handbook for Civil Society Organisations and Rights Defenders (Civil Liberties Union for Europe) →
- Unlocking the Potential of the EU Charter of Fundamental Rights. Ensuring Effective Litigation Strategies 2024-2029 (Civil Liberties Union for Europe) →
- Studia przypadków dotyczących karty – podręcznik instruktora (European Union Agency for Fundamental Rights) →
- Zastosowanie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej w stanowieniu prawa i kształtowaniu polityki na szczeblu krajowym. Wskazówki (European Union Agency for Fundamental Rights) →
- Implementation of the EU Charter of Fundamental Rights Activities of National Human Rights Institutions (ENNHRI) →
6 listopada 2026
AUTORZY:
Kateryna Krakhmalova
Małgorzata Romanowska
Marcin Sczaniecki
Niniejsze materiały mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią one porady prawnej, opinii prawnej ani wiążącej wykładni przepisów prawa i nie powinny być w ten sposób traktowane.