Karta praw podstawowych UE – quiz
Jak dobrze znasz Kartę praw podstawowych? – quiz
Sprawdź swoją wiedzę w 4 krótkich pytaniach typu „prawda czy fałsz”. Zastanów się nad odpowiedzią, a następnie kliknij wybrane pytanie, aby odkryć rozwiązanie i wyjaśnienie prawne.
1. Prawda czy fałsz?Karta praw podstawowych UE jest prawnie wiążąca i jest równa traktatom.
Odpowiedź: PRAWDA
Karta praw podstawowych UE jest aktem prawnym mającym moc równą traktatom (TUE, TFUE) od 1 grudnia 2009 r. – czasu wejścia w życie Traktatu z Lizbony.
Jednak nie zawsze tak było: Kartę proklamowano w Nicei w 2000 r. Po zmianach ponownie ogłoszono ją w Strasburgu 12 grudnia 2007 r. Od 1 grudnia 2009 r. – na mocy art. 6 ust. 1 Traktatu o UE w brzmieniu nadanym Traktatem z Lizbony – ma moc prawną równą traktatom.
2. Prawda czy fałsz?Na każdy przepis Karty można się bezpośrednio powołać w sądzie.
Odpowiedź: FAŁSZ
Karta praw podstawowych UE zawiera prawa, wolności (podkategorię praw) oraz zasady. Według jej art. 51 ust. 5 te drugie wymagają wdrożenia przez unijne lub krajowe akty prawne i nie rodzą bezpośrednich roszczeń. Na zasady można powołać się w postępowaniach sądowych wyłącznie w celu dokonania interpretacji prawnej przepisów lub kontroli legalności aktów prawnych.
3. Prawda czy fałsz?Karta praw podstawowych UE chroni we wszystkich krajach unijnych: obywateli, osoby niebędące obywatelami, osoby prawne oraz jednostki nieposiadające osobowości prawnej.
Odpowiedź: PRAWDA
Prawa wszystkich tych podmiotów (obywateli, osób niebędących obywatelami, osób prawnych i jednostek nieposiadających osobowości prawnej) mogą być chronione przez Kartę praw podstawowych UE.
Jak? Powołując się na nią przed organami i instytucjami UE (takimi jak Komisja Europejska, Europejski RPO) oraz organami krajowymi, w tym krajowymi sądami. Sąd polski może zastosować ją bezpośrednio albo zapytać TSUE w ramach pytania prejudycjalnego (pytanie prejudycjalne zadaje wyłącznie sąd; strona może jedynie o nie wnioskować). Warto zauważyć, że część praw przysługuje tylko obywatelom UE (art. 39–40, 42–46, art. 15 ust. 2), a część tylko osobom fizycznym.
4. Prawda czy fałsz?Karta praw podstawowych UE jest zawsze wiążąca tak dla organów unijnych, jak i dla państw członkowskich oraz ich organów.
Odpowiedź: FAŁSZ
Dla organów unijnych Karta praw podstawowych UE jest wiążąca zawsze. Dla państw członkowskich i ich organów – wyłącznie w zakresie, w jakim stosują prawo Unii (art. 51 Karty).
Zakres przedmiotowy: Karta ma zastosowanie, gdy sytuacja „jest objęta zakresem prawa Unii” (Åkerberg Fransson, C-617/10, pkt 19–21). Musi istnieć „wystarczający związek” (Siragusa, C-206/12, pkt 24–25).
Skąd wiedzieć, czy sprawa mieści się w zakresie Karty praw podstawowych UE?
A. Odpowiedz na pytania:
- czy przepis krajowy wdraża dyrektywę lub wykonuje rozporządzenie UE?
- czy organ działa na podstawie przepisu UE (np. RODO, prawo azylowe, ENA, prawa konsumenta, równe traktowanie w zatrudnieniu)?
- czy państwo ogranicza swobodę rynku wewnętrznego?
- czy sprawa dotyczy funduszy UE?
B. Skorzystaj z interaktywnej listy kontrolnej:
Lista kontrolna: „Czy Karta podlega zastosowaniu w mojej sprawie?” →
6 listopada 2026
AUTORZY:
Kateryna Krakhmalova
Małgorzata Romanowska
Marcin Sczaniecki
Niniejsze materiały mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią one porady prawnej, opinii prawnej ani wiążącej wykładni przepisów prawa i nie powinny być w ten sposób traktowane.