Krok 2: Zobacz przykłady
Krok 2: Poznaj realne sprawy i wygrane wyroki
Poznaj sprawy, w których sądy polskie i europejskie stosowały Kartę. Zobacz, jak Karta praw podstawowych chroni ludzi w praktyce.
Poznaj wybrane przełomowe sprawy przed Trybunałem Sprawiedliwości UE i sądami krajowymi, które zmieniły prawo i wyznaczyły nowe standardy ochrony praw w całej Europie.
Polskie przykłady
1. Uchwały przeciwko „ideologii LGBT” a Karta praw podstawowych
Czego dotyczył problem? Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył do sądu administracyjnego uchwałę Rady Gminy Istebna o powstrzymaniu „ideologii LGBT”. Problem sprowadzał się do pytania, czy gmina może w drodze uchwały dyskryminować lub stygmatyzować określoną grupę mieszkańców ze względu na ich orientację seksualną oraz czy takie działania naruszają podstawowe zasady prawa unijnego i polskiej Konstytucji.
Co orzekł sąd (NSA)? NSA oddalił trzy skargi kasacyjne: prokuratora, Rady Gminy i Fundacji Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris i utrzymał w mocy wyrok stwierdzający nieważność uchwały. NSA wskazał, że uchwała naruszała godność ludzką, zakaz dyskryminacji ze względu na orientację seksualną oraz prawo do życia prywatnego i rodzinnego (chronione m.in. przez Art. 7 Karty praw podstawowych UE oraz Art. 32 polskiej Konstytucji). Sąd podkreślił, że organy władzy publicznej nie mogą podejmować uchwał, które wykluczają lub stygmatyzują grupy obywateli.
Wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2022 r., sygn. III OSK 3746/21 →
2. Prawo do głosowania osób ubezwłasnowolnionych (Równe prawa wyborcze)
Czego dotyczył problem? Wniosek dotyczył ubiegania się o prawo do głosowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego przez osobę ubezwłasnowolnioną częściowo z powodu choroby psychicznej. Zgodnie z polskim Kodeksem wyborczym i Konstytucją, ubezwłasnowolnienie automatycznie pozbawia prawa do głosowania. Problem polegał na konflikcie prawa krajowego z przepisami prawa unijnego oraz międzynarodowego.
Co orzekł sąd (SR w Nowym Sączu)? Sąd Rejonowy w Nowym Sączu uznał, że art. 62 ust. 2 Konstytucji nie dotyczy wyborów do PE i powołując się na art. 39 ust. 2 w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 26 Karty, art. 14 ust. 3 TUE, art. 1 ust. 3 Aktu wyborczego, art. 3 Protokołu nr 1 do EKPC i art. 29 KPON, nakazał wpisanie skarżącego do rejestru wyborców. Sąd uznał, że automatyczny brak prawa do głosowania wynikający wyłącznie z faktu ubezwłasnowolnienia bez indywidualnego zbadania zdolności do podejmowania decyzji wyborczych narusza unijny standard ochrony praw obywatelskich.
Postanowienie SR w Nowym Sączu z 19.04.2019 r., sygn. I Ns 376/19 →
Przykłady innych krajów
1. Ochrona danych: Prawo do bycia zapomnianym w sieci (Sprawa Google Spain)
Czego dotyczył problem? Obywatel żądał usunięcia z wyników wyszukiwania Google linków do artykułów prasowych o jego dawnych długach, które zostały już uregulowane. Ogłoszenia dotyczyły licytacji nieruchomości w związku z długami z tytułu ubezpieczeń społecznych.
Co orzekł Trybunał (TSUE)? TSUE wyłożył dyrektywę 95/46/WE w świetle art. 7 i 8 Karty i uznał, że wyszukiwarki powinny usuwać linki po wyważeniu prawa do prywatności i interesu publicznego w dostępie do informacji (art. 11 Karty). Tak powstało tzw. „prawo do bycia zapomnianym”, a prawo to skodyfikowano w RODO.
2. Równe traktowanie: Prawo do pobytu dla par jednopłciowych (Sprawa Coman)
Czego dotyczył problem? Władze odmówiły przyznania prawa do pobytu mężowi obywatela UE (małżeństwo zostało zawarte w innym kraju UE), twierdząc, że prawo krajowe nie uznaje małżeństw osób tej samej płci.
Co orzekł Trybunał (TSUE)? W świetle Art. 7 Karty (poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego) pojęcie „małżonka” w przepisach UE o swobodzie przemieszczania się obejmuje również małżonków tej samej płci, a państwo członkowskie nie może ograniczać ich praw pobytowych.
3. Prawa obywatelskie: Ochrona organizacji społecznych przed restrykcjami (Komisja v. Węgry)
Czego dotyczył problem? Ustawa krajowa nakładała dyskryminujące i stygmatyzujące obowiązki rejestracji oraz ujawniania danych na organizacje pozarządowe otrzymujące wsparcie finansowe z zagranicy (ustawa o agentach zagranicznych).
Co orzekł Trybunał (TSUE)? TSUE stwierdził naruszenie art. 63 TFUE (swobodny przepływ kapitału) oraz naruszenie Art. 12 (wolność zgromadzania się i stanowienia stowarzyszeń) oraz Art. 7 i 8 Karty. TSUE uznał restrykcje za sprzeczne z prawem Unii.
4. Prawo do sądu: Ochrona przed samowolnym uwięzieniem (Sprawa F.M.S.)
Czego dotyczył problem? Osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową zostały umieszczone, bez określenia maksymalnego okresu, w strefie tranzytowej na granicy bez możliwości skutecznego odwołania się od tej decyzji do sądu.
Co orzekł Trybunał (TSUE)? Przetrzymywanie w strefie tranzytowej stanowi pozbawienie wolności (detencję). Zgodnie z Art. 47 Karty (prawo do skutecznego środka prawnego) sąd krajowy musi mieć możliwość zbadania legalności uwięzienia i nakazania natychmiastowego zwolnienia.
Czytaj więcej
- Karta praw podstawowych Unii Europejskiej jako żywy instrument. Podręcznik dla prawników (INPRIS, Ośrodek Badań Studiów i Legislacji) →
- Studia przypadków dotyczących karty – podręcznik instruktora (European Union Agency for Fundamental Rights) →
- Zastosowanie Karty praw podstawowych Unii Europejskiej w stanowieniu prawa i kształtowaniu polityki na szczeblu krajowym. Wskazówki (European Union Agency for Fundamental Rights) →
6 listopada 2026
AUTORZY:
Kateryna Krakhmalova
Małgorzata Romanowska
Marcin Sczaniecki
Niniejsze materiały mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią one porady prawnej, opinii prawnej ani wiążącej wykładni przepisów prawa i nie powinny być w ten sposób traktowane.